دیدگاهی نو بر کتابداری

از نظر من وضعيت كتابداري ايران روز بروز بهتر مي شود چون خوشبختانه نسلي از جوانان علاقمند به اين عرصه آمده اند كه نقش خيلي خوبي درارتقاء‌ كمي و كيفي اين رشته بازي مي كنند. اين نسل توانمنديهاي خيلي خوبي دارند وبا مطالباتشان ديگران را هم وادار مي كنند كه تحرّك داشته باشند و به اين ترتيب عرصة پر جنب و جوشي ايجاد كرده اند. اين موضوع در سال 86 هم كاملا مشهود بود.

 همايشها و كارگاه هاي متعددي كه در نقاط مختلف كشور از تهران گرفته تا شهرستان هاي دور دست، يكي از جلوه هاي اين تحرّك بود. حركت  جدّي تر گروه هاي كتابداري به سمت به روز كردن برنامه هاي آموزشي كتابداري كه من مطالبات ذكر شده را در آن بي تأثيرنميدانم، از گامهاي چشمگير ديگر بوده است. كتابداران هم در مقايسه با گذشته درمجموع وضع نسبتا بهتري داشته اند.

 ورود نسل جديد و جوان به كتابخانه ها روح تازه اي به كالبد كتابخانه ها است. فقط چيزي كه اندكي از آن گله مندم اين است كه درعرصة ‌عمل، نسبتا به آن زماني كه نسل من كارمان را تازه شروع كرده بوديم،‌ روحيه هاي فردي كمي تغيير كرده است.  در آن زمان ها كمتر كسي براي كارهايي كه انجام مي دادب اصطلاح چرتكه مي انداخت و افراد معمولا حساب حقوق و درآمد را از خدمتي كه وظيفة خود مي دانستند جدا مي كردند. اما حالا بعضي وقتها در محيط هاي كاري مشاهده مي كنيد كه حساب و كتابي هست و متر«حقوق و اضافه كاري» هست كه كار را با آن مي سنجند. البته من نمي گويم كه اين مطالبه حق نيست، بلكه مي گويم كه ما مثل معلم هستيم. يك رسالت معنوي داريم كه  خدمت به جامعه است. اجر اين نقش و رسالت با هيچ متر مادّي قابل اندازه گيري نيست و بايد از اين نظر خدارا شاكر باشيم.

 

يكي از نقاط قوّت نو خواهي و نوگرايي است. اين باعث مي شود كه موتور اين رشته دائما شتاب داشته باشد و رو به جلو حركت كند. در اين رابطه هم اساتيد (به ويژه استايد فعْال) سهم دارند و هم دانشجويان. هردو به كمك يكديگر اين حوزه را به پيش مي برند. اساتيد راه نشان مي دهند و دانشجويان راه مي روند. البته نقش كتابداران شاغل را هم نبايد فراموش كرد. كساني كه در عرصة‌ عمل و تجربه نقش آفريني مي كنند. اما متأسفانه اينان كمتر ديده مي شوند.

 

از نقاط ضعف، بايد به بي برنامگي اشاره كرد. پراكنده كاري ودوباره كاري و موازي كاري بسيار زياد است و اين باعث مي شود كه بسياري از نيروها وسرمايه ها هدر رود. بايستي متوليان در اين رابطه چاره اي بينديشند. انجمن كتابداري و اطلاع رساني ايران در اين ميان مي تواند نقش مهمي ايفا كند و در تجميع نيروها وبرنامه ها عملا در حد توان خود وارد ميدان شود و ديگراني را كه آنها هم مي توانند مؤثر باشد به ميدان بكشاند. البته كار آساني نيست ولي حداقل مي توان شروع كرد.

 

از نقاط ضعف ديگر مشكل نرم افزارهاي كتابخانه اي است كه متأسفانه بعد از سالها تجربه هنوز هم دچار مشكل هستند و به نظر نمي آيد كه به اين زودي ها هم اين مشكلات حل شود. البته جاي جاي حركات كوچك و موفقي مي بينيم، ولي در كل خير. تأسف از اين جهت است كه ما برنامه نويسان طراز اول و بسيار قابلي داريم اما نوبت به كتابخانه و سيستم جامع كتابخانه كه مي رسد، چندان موفقيتي مشاهده نمي شود.

براي بهتر شدن شرايط بايد عوامل متفاوتي را نگاه كرد.  از مهمترين آنها از نظر من موارد زير هستند:

 

1. نوگرايي هرچه بيشتر در برنامه هاي آموزشي كتابداري به نحوي كه با نيازهاي عملي كار كتابداري و نيز نياز مراجعين كتابخانه هاو مراكز اطلاعاتي همخواني بيشتري داشته باشند.

 

2.توجه هرچه بيشتر به كتابخانه هاي عمومي وتخصيص بودجه كافي به آنها به نحوي كه آنها هم بتوانند خود را با جامعه و نيازهاي آن هماهنگ كنند (به بيان ديگر، بايد ديگ همت و غيرت شهرداريهاي  محترم به جوش بيايد وسهمي را كه قانون تعيين كرده است در اختيار نهادهاي كتابخانه عمومي بگذارند) تاآنها هم از آن طريق بتوانند در تأمين و تجهيز اين كتابخانه ها بهتر عمل كنند.

 

3.ارتقاء زير ساخت مخابراتي كشور به منظور بهره گيري بهتر و بيشتر از اينترنت (كه بخصوص اين روزها معضل بزرگي شده است. كندي سرعت وكمي پهناي باند، عليرغم آنچه كه در بيانات مسئولين محترم مي آيد در عمل كاملا مشهوداست و عذاب آور است. دسترسي به اطلاعات آن لاين مورد نياز محققين و مراجعين كتابخانه ها با اين امكانات حتي اگر در تهران راحت باشد، مطمئنا در بسياري ازشهرستان ها از جمله اهواز كه بنده شاهد هستم بهيچوجه آسان نيست و در بسياري ازمواقع استاد يا دانشجو پس از صرف وقت زياد، عطايش را به لقايش مي بخشندو از جستجوي خود منصرف مي شوند. اين وضعيت با حالتي كه ما هدفمان رسيدن به سطوح عالي علمي درمنطقه است بهيچوجه سازگاري ندارد. زيرا دسترسي به اطلاعات به روز و جديد است كه اطلاعات جديدتر و علم و دانش مي افزايد.