اين
كتابخانه در 1712 بهعنوان كتابخانه سلطنتي توسط فيليپ پنجم در شهر مادريد
تأسيس شد. وي نخستين پادشاه سلسله بوربونها در اسپانيا بود كه در 1700 به
پادشاهي رسيد. او در 1712 كتابخانه سلطنتي را
با هدف ترويج مطالعه در ميان رعاياي خود و جمعآوري كتابخانههاي
اشرافزادگاني كه در جنگ با وي شكست خورده و متواري شده بودند، تأسيس كرد.
در 1809 به خاطر افزايش تردد در مقابل كاخ شاهي، كتابخانه سلطنتي به صومعه
لوس ترينيتاريوس كالزادوس، در كال د اتوكا انتقال
يافت. در 1819، كتابخانه مذكور بنا به تقاضاي ترينيتاريوس كالزادوس به
كاخي انتقال يافت كه در نزديكي محل تشكيل جلسات شوراي نيروي دريايي بود.
كتابخانه بار ديگر در 1926، با نقل مكان ديگري مواجه شد و اين بار به
خانهاي در نزديكي محل اول انتقال يافت كه به ماركيز از اهالي آلكايسس تعلق داشت. در
1836، كتابخانه سلطنتي دوره جديدي را آغاز كرد. در اين سال اختيار
كتابخانه از دست پادشاه خارج شد و تحت نظارت دولت قرار گرفت و به كتابخانه
ملي اسپانيا تغيير نام داد. در حال حاضر، كتابخانه ملي از سازمانهاي
وابسته به وزارت آموزش و پرورش و فرهنگ است .
در
1892، كار احداث ساختماني كه قرار بود به نمايشگاه امريكاي لاتين اختصاص
يابد بهپايان رسيد. در 1893، در اين ساختمان نوبنياد مكاني به موزه و
دانشكده آرشيو و كتابداري اختصاص يافت. در همين سال مجموعه كتابخانه ملي كه
اداره امور فني آن به دانشكده مذكور سپرده شده بود، به طبقه هفتم اين
ساختمان منتقل شد. در فاصله سالهاي 1956 تا ،1975 نوسازيهاي گستردهاي در
داخل ساختمان مذكور انجام شد. تغييرات مذكور براي حفاظت مواد و بهسازي
محيط براي كاركنان و استفادهكنندگان و همچنين تأمين امنيت كتابخانه ضروري
بود .
كتابخانه
ملي اسپانيا بزرگترين مؤسسه كتابداري كشور است و در رأس نظام كتابداري آن
قرار دارد. كتابخانه از نظر اداري سازماني مستقل بوده و داراي شخصيت حقوقي
است. اين كتابخانه براي نيل به اهداف و انجام وظايف قانوني خود از
ظرفيتهاي لازم كه قانون بودجه عمومي كشور آن را تعيين ميكند برخوردار است .
ساختار
سازماني كتابخانه ملي از سه سطح تشكيل شده است: مديريت كل، مديريت فني، و
مديريت اجرايي. كاركنان كتابخانه ملي در 1976 بالغ بر 174 نفر بودند، از
اين تعداد 47 نفر كتابدار حرفهاي، 28نفر كتابدار نيمه حرفهاي(بدون
تحصيلات دانشگاهي)، و 15 نفر كارمند بودند و مابقي در بخشهاي خدماتي اين
كتابخانه بهكار اشتغال داشتند . اين تعداد در 1990 به 694
نفر افزايش يافت كه از آن ميان 329 نفر داراي حداقل ديپلم كتابداري بودند .
مجموعه كتابخانه و شيوههاي گردآوري. منابع
كتابخانه شامل آثار گرانبهايي است كه به قرن نهم ميلادي برميگردد. در
زمان برپايي كتابخانه، كتابخانه ملكه مادر (كه اتريشي بود) به كتابخانه
اهدا شد، در همين زمان آثاري كه از هواداران شاهزاده كارلز از اتريش مصادره
گرديد نيز به كتابخانه داده شد. همچنين آثار زيادي از فرانسه خريداري شد.
بعد از مجموعههاي اوليه كه بدين ترتيب فراهم شد، مجموعه كتابخانه بهطور
دائم از طريق مصادره، واسپاري قانوني (كه در 1716 برقرار گرديد)، و گردآوري
مجموعههاي بزرگ گسترش يافته است. از اين طريق آثار گرانبهايي كه در
مجموعههاي شخصي افراد معروف وجود داشت وارد كتابخانه شد. علاوه بر اين،
كتابخانه از مجموعههاي اهدايي مهم نيز بينصيب نماند. اما بزرگترين راه
گردآوري منابع براي كتابخانه، واسپاري قانوني بوده است. با اجراي اين قانون
از 1958، كتابخانه روش گردآوري مؤثري براي جمعآوري 50000
جلد در هر سال بهكار بسته است. علاوه بر اين، براي گسترش مجموعه، روشهاي
ديگري نيز وجود دارد مانند مبادله، اهدا، و خريد كه موجب ميشود در
حدود 25000 جلد در سال به موجودي مجموعه اضافه شود .
هدف
كتابخانه از اعمال روشهاي مذكور مجموعهسازي گذشتهنگر و گردآوري منابع
ويژهاي است كه عبارتند از: انتشارات خارجي درباره فرهنگ اسپانيا و امريكاي
لاتين، آثار نويسندگان اسپانيايي كه در گوشه و كنار دنيا منتشر ميشود،
مدارك چاپي امريكاي لاتين در زمينه علوم انساني، ويرايشهاي اصلي آثار
نويسندگان و متفكران دنيا، آثار مرجع عمومي و تخصصي در زمينه علوم انساني و
اجتماعي، آثار اساسي رشتههاي مختلف و انتشارات مربوط به علوم اطلاعرساني
و سندپردازي. همچنين كتابخانه ملي، مركز واسپاري بسياري از سازمانهاي
بينالمللي است مانند: جامعه اروپا، سازمان همكاري و توسعه اقتصادي (اُ.
اي. سي. دي.)، سازمان ملل متحد، يونسكو، سازمان بهداشت جهاني، سازمان
بينالمللي هواشناسي، سازمان بينالمللي هوانوردي، آژانس بينالمللي انرژي
اتمي، آژانس بينالمللي انرژي، سازمان ايالات امريكا، سازمان بينالمللي
دريايي، و سازمان تجارت جهاني .
مجموعه كتابخانه ملي اسپانيا بالغ بر 4000000 جلد كتاب، 2697495 جزوه، 1610 روزنامه، 83100 نشريه ادواري، 25000 نسخه خطي، 3009 جلد كتاب قديمي، 237970 جلد كتاب نادر، 25700 نقاشي، 674000 حكاكي، 29000 پرتره، 1000000 عكس، 462000 كارت پستال، 918700 پوستر، 104016 نقشه، 310633 ماده شنيداري، 26016 ماده ديداري و شنيداري، 105800 مواد ريزنگاري شده، و 6598 پرونده الكترونيكي است.
فعاليتهاي بينالمللي.
كتابخانه ملي علاوه بر نگهداري مجموعههاي واسپاري سازمانهاي بينالمللي،
در فعاليتها و طرحهاي بينالمللي نيز شركت ميكند. اين فعاليتها در
اروپا و امريكا عبارتند از: شركت در كنفرانس كتابداران كتابخانههاي ملي
اروپا (سي.اي.ان.ال.)و
همكاري در طرح شبكه آن موسوم به گابريل كه كتابخانههاي ملي اروپايي را
بههم متصل ميكند؛ و عضويت در كنسرسيوم كتابخانههاي پژوهشي اروپا
(سي.اي.آر.ال.)[ از طريق پايگاه اطلاعاتي كتاب چاپ دستي (اچ.پي.بي.) . همچنين در شبكه كتابخانههاي داراي مجموعههاي امريكاي لاتين، شبكه اروپايي اطلاعات و اسناد امريكاي لاتين (رديال)، و انجمن ملي كتابداران كشورهاي امريكاي لاتين (ابينيا) براي توسعه كتابخانههاي ملي اين كشورها نيز عضو است.
كتابشناسي ملي اسپانيا.
كتابشناسي ملي اسپانيا دربرگيرنده همه كتابهايي است كه به كتابخانه ملي
اين كشور سپرده ميشود. دوره انتشار آن فصلي است و شامل كليه آثار منتشر
شده از 1976 است. ويرايشهاي جديد كه بر روي لوح فشرده منتشر ميشود
انتشارات اسپانيا از 1958 به بعد را دربرميگيرد و براي آثار مندرج در
فهرست اطلاعات كتابشناختي ارائه ميشود و از طريق نام نويسنده، عنوان، كليد
واژه، سال، موضوع، ناشر، محل نشر،و آي.اس.بي.ان. قابل بازيابي است.
جواد صیافی دانشجوی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی