دیدگاهی نو بر کتابداری

سانسور. تفتيش پيش از انتشار كتاب‌ها، جرايد، و نمايشنامه‌ها؛ تفتيش نامه‌هاي خصوصي قبل از رسيدن به مقصد؛ و يا تفتيش نطق و بيان قبل از ايراد، به‌منظور آنكه مندرجات آنها مضر اخلاق عمومي يا منافع دولت يا دستگاه حاكم نباشد سانسور نام دارد. سانسور معمولا به‌وسيله مقامات دولتي يا ديني و گاه به‌وسيله گروه‌هاي فشار يا مقتدر اعمال مي‌شود (12: ج1، ص 1251). در فارسي براي سانسور مترادف‌هايي چون مميزي، بررسي، تفتيش عقايد، نظارت، و ارزيابي به‌كار رفته است (5: 10). شخصي كه موارد ممنوعه را تعيين مي‌كند به‌صورت غيرمحترمانه "سانسورچي" و به‌صورت رسمي و اداري "مميز" يا "بررس" ناميده مي‌شود (39).

واژه سانسور از ريشه لاتين Censere به معناي ارزيابي (28: ج 4، ص 328) يا Censura به معناي سركوب اخذ شده است (32: 5). عده‌اي ريشه كلمه لاتيني Censere را سانسكريتي مي‌دانند و آن را اعلام رسمي، توصيف رسمي، ارزشيابي، و ارزيابي معنا كرده‌اند (33: VII). در رُم باستان، سانسور عنوان دو قاضي بود كه آمار شهروندان را ثبت و ضبط و بر اخلاقيات عمومي نظارت مي‌كردند (36: ذيل واژه).

در عصر حاضر، سانسور به معناي ايجاد هرگونه اخلال نظام‌مند در فرايند ارتباط از مرحله شكل‌گيري معنا در فرستنده تا پديد آمدن معنا در گيرنده است. بنابراين، شرط تحقق سانسور آن است كه افراد، سازمان‌ها يا مقامات دولتي با طرح و برنامه قبلي در روند ارتباط اختلال ايجاد كنند (5: 20-21).