نمایه Index
معادل نمايه در انگليسي واژه Index است كه از واژه لاتيني Indic به معني دلالت كردن گرفته شده است. برابر فارسي Index فهرست بوده كه گويا معرب واژه پهلوي، پهرست است. كلمه نمايه نيز از مصدر نمودن و نماييدن گرفته شده است.
از نمايه تعاريف مختلف و متنوعي ارائه شده است، اما در مجموع «نمايه به عمل تحليل مدارك از طريق تشخيص، انتخاب و تخصيص شاخص‌ها، اصطلاحات خاص، يا توصيفگر به محتواي موضوعي مدرك گفته مي شود كه مي تواند موجب بازيابي مدارك معين يا بحشهاي خاصي از اطلاعات و يا داده‌ها گردد.
نمايه به دو دسته كلي نمايه توصيفي و نمايه موضوعي تقسيم بندي مي شود:
ــ نمايه توصيفي Descriptive Index
پرداختن به ويژگيهاي اطلاعاتي غيرموضوعي يك مدرك كه معمولاً به اطلاعات كتابشناختي موسوم مي‌باشند را «نمايه توصيفي» مي‌گويند.
ــ نمايه موضوعي Subject Index
ساخت و پرداخت زمينه هاي اطلاعاتي مدرك كه بار موضوعي دارد و دسترسي بر مدارك را از طريق موضوع امكان‌پذير مي سازد «نمايه موضوعي» خوانده مي شود.
نمایه سازی Indexing
به ثبت و ضبط محتواي اطلاعاتي مدارك با استفاده از روشهاي گوناگون، به منظور سازمان دادن اطلاعات به قصد سهولت بازيابي «نمايه‌سازي» گفته مي‌شود.
نمایه ساز Indexer
نمايه ساز كسي است كه كارش تهيه نمايه از مدارك باشد. نمايه ساز ماهر شخصي است كه مدارك را بي‌غرضانه، دقيق، اصولي و با در نظر گرفتن جامعه استفاده‌كنندگان و نيازهاي احتمالي آنها تجزيه و تحليل نمايد.
هدف نمایه سازی Indexing goal
هدف نمايه سازي افزايش ميزان دسترسي مراجعه كنندگان به مطالب موضوعي مورد جستجو است. از اين لحاظ ممكن است كه نمايه سازيها بسته به جامعه استفاده كننده و نيازهاي اطلاعاتي آنها با هم متفاوت باشند. گزينش مواد از ميان مطالب منتشره، توجه به موضوعي خاص، سوگيري زباني، توجه به مدرك و منبعي خاص و... از جمله عواملي هستند كه مي توانند بر هدف نمايه سازي تأثير بگذارند.
جواد صیافی دانشجوی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی